Çocuk rehabilitasyonu alanında uzun yıllardır akademik, klinik ve eğitsel çalışmalar yürüten Prof. Dr. Ferda Dokuztuğ Üçsular, mesleki birikimini kapsamlı bir kitapta bir araya getirdi. MKB Halk Kütüphanesi Yayınevi Bilimsel Eserler Dizisi’nden çıkan “Çocuk Rehabilitasyonu – Kaba Hareket Temelli Motor Kontrol ve Motor Öğrenme”, Ağustos 2026’da okurla buluştu.
Yaklaşık 1000 sayfadan oluşan kitap, çocuk rehabilitasyonunu yalnızca belirli tanılar ya da tedavi teknikleri üzerinden değil; motor kontrol, motor öğrenme, postüral stabilite, işlevsel beceriler ve çocuğun bağımsızlığının desteklenmesi ekseninde bütüncül biçimde ele alıyor.
Eserin önemli özelliklerinden biri, bilimsel literatür ile uzun yıllara dayanan klinik deneyimi aynı çatı altında buluşturması. Dokuztuğ Üçsular, kitabın önsözünde 1985’ten 2026’ya kadar okuduğu bilimsel çalışmalar ve kitaplardan edindiği bilgileri, çok sayıda olgunun fizyoterapi programlarının uygulanması, takibi ve koordinasyonundan doğan deneyimle birleştirmeyi amaçladığını belirtiyor.
Motor gelişimden serebral palsiye geniş bir çerçeve
Dokuz ana bölüm ve iki ekten oluşan kitap, çocuk rehabilitasyonunun temel kavramlarından başlayarak klinik uygulamaya doğru ilerleyen kapsamlı bir yapı taşıyor.
İlk bölümlerde çocuk rehabilitasyonu motor kontrol ve motor öğrenme çerçevesinden değerlendirilirken, fizyoterapötik egzersiz yaklaşım prensipleri ile kaba motor gelişim basamakları ayrıntılı biçimde ele alınıyor. Sonraki bölümlerde ise Down sendromu ile hipotonik, hipertonik, atetoid ve ataksik serebral palsi ayrı başlıklar altında inceleniyor. Konjenital müsküler tortikollis ve obstetrik brakiyal pleksus paralizisi de kitabın klinik kapsamına giriyor.
Eserin eklerinde ise ilkel ve postüral refleksler, düzeltme ve denge reaksiyonlarının yanı sıra yenidoğan döneminden 6 yaşına kadar tipik gelişim evrelerine yer veriliyor.
Kitabın temel yaklaşımında hareketin yalnızca kas-iskelet sistemi üzerinden değerlendirilmemesi dikkat çekiyor. Motor öğrenme; tekrar, deneyim, duyusal girdiler, çevresel koşullar ve çocuğun motivasyonuyla birlikte ele alınıyor. Fizyoterapinin hedefi de yalnızca belirli bir hareketi yaptırmak değil, kazanılan motor becerinin işlevsel ve kalıcı hale gelmesini, günlük yaşama aktarılmasını ve çocuğun bağımsızlığını desteklemek olarak tanımlanıyor.
401 çizimle desteklenen bilimsel anlatım
Çocuk Rehabilitasyonu kitabını benzer akademik kaynaklardan ayıran önemli unsurlardan biri de görsel anlatıma verilen ağırlık.
Kitapta bilimsel ve klinik bilgilerin anlaşılmasını desteklemek amacıyla 401 çizim kullanılıyor. Bunların 365’i sanatçı Ebru Bahat tarafından hazırlandı. Dokuztuğ Üçsular ile Bahat’ın çizimler üzerinde 17 ay boyunca birlikte çalışması, kitabın görsel malzemesinin yalnızca dekoratif bir unsur olarak düşünülmediğini gösteriyor. Her figürde çocuğun fiziksel özellikleri, postürü, hareket biçimi ve rehabilitasyon açısından önemli ayrıntılar ayrı ayrı ele alınmış.
Bu yönüyle çizimler, metni destekleyen görseller olmanın ötesinde, klinik bilginin aktarılmasının bir parçası haline geliyor.
Klinik deneyim ile kanıta dayalı bilgi bir arada
Kitabın bir başka güçlü yanı ise olgu temelli anlatımı. Eserde yer verilen olguların bir bölümü Dokuztuğ Üçsular’ın fizyoterapi programlarını bizzat uyguladığı çocuklara, bir bölümü öğrencileriyle birlikte izlediği veya klinik analizlerini gerçekleştirdiği vakalara dayanıyor. Konunun daha açık anlatılabilmesi için oluşturulmuş klinik senaryolar da bulunuyor.
Bu yaklaşım, teorik bilginin klinikte nasıl karşılık bulduğunu göstermeyi amaçlıyor. Dokuztuğ Üçsular da yoğun bilimsel bilgiyi aktarırken kitabın okunabilirliğini korumaya, bölümler arasında anlatı sürekliliği oluşturmaya ve olguları farklı açılardan değerlendirmeye özellikle önem verdiğini belirtiyor.
Bir kitabın arkasındaki 40 yıllık mesleki yolculuk
Kitabın hacminin ardında uzun bir mesleki yolculuk bulunuyor. Prof. Dr. Ferda Dokuztuğ Üçsular’ın çocuk rehabilitasyonuyla ilişkisi, fizyoterapist olarak mezuniyetinin ardından Trizomi 21 tanılı kardeşinin ev programını planlayıp uygulamasıyla başladı. Bilim uzmanlığı döneminde serebral palsili çocukların ev rehabilitasyonlarını yürüttü; farklı yaş ve nörolojik tanı gruplarındaki çocukların programlarının ekip yaklaşımı içinde planlanması ve uygulanmasında görev aldı.
Yıllar içinde akademisyenlik ve klinisyenliği birlikte sürdüren Dokuztuğ Üçsular, çocuk rehabilitasyonu alanında lisans ve lisansüstü dersler verdi, dokuz lisansüstü teze danışmanlık yaptı; Türkiye’nin yanı sıra farklı ülkelerde çocuk rehabilitasyonu ve serebral palsi alanındaki uygulamaları gözlemledi ve uluslararası eğitim programlarında eğitimci oldu.
Özetle Çocuk Rehabilitasyonu – Kaba Hareket Temelli Motor Kontrol ve Motor Öğrenme, yalnızca yeni yayımlanmış hacimli bir akademik kitap değil; bir fizyoterapistin yaklaşık 40 yıllık klinik deneyiminin, akademik çalışmalarının, öğrencileriyle paylaştığı bilginin ve çocuk rehabilitasyonuna ilişkin mesleki bakışının kayıt altına alınması olarak da okunabilir.
Dokuztuğ Üçsular’ın kitabın önsözünde dile getirdiği beklenti de eserin amacını özetliyor: Okurun kitabı meslek yaşamı boyunca gerektiğinde yeniden başvuracağı bir kaynak olarak kitaplığında tutması.
Prof. Dr. Ferda Dokuztuğ Üçsular kimdir?
Prof. Dr. Ferda Dokuztuğ Üçsular, fizyoterapi ve rehabilitasyon alanında akademisyen ve fizyoterapisttir. Nörolojik rehabilitasyon alanında bilim uzmanlığını tamamlayan Dokuztuğ Üçsular, doktora çalışmalarını romatolojik hastalıklar ve el cerrahisi rehabilitasyonu alanında sürdürdü. 1994 yılında doçent, 2000 yılında profesör unvanını aldı.
Akademik yaşamı boyunca farklı üniversitelerde lisans ve lisansüstü eğitim veren Dokuztuğ Üçsular, çocuk rehabilitasyonunun yanı sıra nörolojik ve romatolojik rehabilitasyon alanlarında klinik ve bilimsel çalışmalar yürüttü; çok sayıda lisansüstü çalışmaya danışmanlık yaptı. Çocuk rehabilitasyonu alanındaki akademik birikimini uluslararası eğitim programlarına da taşıyarak Hollanda ve Finlandiya’daki üniversitelerde serebral palsi rehabilitasyonu ve postür üzerine dersler verdi.
Prof. Dr. Ferda Dokuztuğ Üçsular’ın daha önce yayımlanan “Romatolojik Hastalıklarda Fizyoterapi Rehabilitasyon” adlı kitabı da bulunuyor. İlk baskısı 2020 yılında İstanbul Tıp Kitabevleri tarafından yayımlanan eser, fizyoterapi eğitiminde kaynak kitap olarak da kullanılıyor.
