Osmanlı kitap ve kütüphane tarihi alanındaki çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. İsmail E. Erünsal’ın kişisel koleksiyonunda bulunan 525 nadir eser, bakım, onarım, kataloglama ve dijitalleştirme çalışmalarının ardından araştırmacıların ve okurların erişimine açıldı.
İsmail E. Erünsal’ın 6 Ağustos’ta Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi’ne bağışladığı koleksiyon; tek nüshalardan müellif hattı eserlere, divanlardan icazetnamelere kadar farklı yüzyıllara yayılan önemli bir yazılı mirası bir araya getiriyor.
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, koleksiyondaki eserlerin bakım, onarım, dijitalleştirme ve kataloglama işlemlerini yaklaşık iki ay içinde tamamladı.
Şeyh Galib’in gençlik Divan’ı
Koleksiyonun öne çıkan eserlerinden biri, Şeyh Galib’in henüz 18–19 yaşlarındayken tertip ettiği ve kendi el yazısıyla kaleme aldığı Divan’ı.
Şairin gençlik dönemindeki edebî üretimine ışık tutan eser, koleksiyonda bulunan 15 müellif hattı nüsha arasında yer alıyor.
İstinsah tarihi belirlenen yazmalar arasında en eski eser ise 1523 tarihli Dîvân-ı Emir Şâhî. Beş asrı aşan nüsha, koleksiyonun tarihsel derinliğini gösteren önemli eserlerden biri.
Daha önce bilinmeyen divanlar da var
Koleksiyon yalnızca bilinen eserlerin nadir nüshalarından oluşmuyor. II. Bayezid dönemi şairlerinden, Sâfî mahlasıyla tanınan Cezerî Kasım Paşa’nın sağlığında tertip ettiği Divan’ı da koleksiyonda bulunuyor. Daha önce varlığı bilinmeyen bu metin, şairin edebî kişiliğinin ve döneminin şiir dünyasının araştırılması açısından yeni bir kaynak niteliği taşıyor.
Keşfî ve Urfalı Mustafa Hattî’nin divanları da varlığı bilinmeyen ya da başka nüshalarına rastlanmayan eserler arasında.
Özellikle 15. ve 16. yüzyıl edebiyatına ait yazmalar, divan şiirinin dil ve üslubundaki gelişimin izlenmesine imkân sağlıyor.
Osmanlı’nın gündelik hayatından diplomasiye
İsmail E. Erünsal koleksiyonunun kapsamı edebiyatla sınırlı değil.
Osmanlı fiyat tarihi açısından önem taşıyan 288 sayfalık Narh Defteri, dönemin ekonomik hayatına ilişkin araştırmalar için önemli bir kaynak oluşturuyor. Seyfullah Ağa’nın Sefaretnamesi diplomasi tarihine, Tarik Defteri ise Osmanlı ilmiye teşkilatına ilişkin bilgiler sunuyor.
Abdurrahman el-Askerî’nin Mirâtü’l-Işk adlı eseri de 16. yüzyıl Melâmîlik tarihi açısından koleksiyonun dikkat çeken kaynakları arasında bulunuyor.
55 divan, 28 icazetname
Koleksiyonda tasavvuf ve tarikatlar konusunda 185, edebiyat alanında ise 153 eser bulunuyor. Bunların arasında 55 divan ve 28 icazetname yer alıyor.
Tezhip ve farklı süsleme unsurları taşıyan 43 cilt ile tarihî cilt örnekleri, koleksiyona sanat tarihi açısından da ayrı bir değer kazandırıyor.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, koleksiyonun dijital erişime açıldığını duyururken İsmail E. Erünsal’ın bağışının önemine dikkat çekti.
Ersoy, “Kültür mirasımız için yapılan her bağış, milletimizin ortak hafızasına kalıcı bir katkıdır” diyerek, Erünsal’ın bağışının asırların ilim ve edebiyat birikimini herkesin yararlanabileceği bir hazineye dönüştürdüğünü belirtti.
İsmail E. Erünsal kimdir?
1945 yılında Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde doğan Prof. Dr. İsmail E. Erünsal, İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü’nü 1968’de, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü ise 1969’da bitirdi.
İngiltere’deki Edinburgh Üniversitesi’nde Tâcîzâde Câfer Çelebi Divanı üzerine hazırladığı çalışmayla 1977’de doktorasını tamamladı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü’nde “Osmanlı Vakıf Kütüphaneleri: Kuruluştan Tanzimat’a Kadar” adlı çalışmasıyla 1982’de doçent oldu; 1988’de profesörlüğe yükseldi.
1977-1990 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü’nde öğretim üyesi olarak görev yapan Erünsal, 1990-2006 yılları arasında Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Arşivcilik Bölümü Başkanlığı’nı yürüttü. Halen TDV İslam Araştırmaları Merkezi Kütüphanesi’nin ilmî danışmanlığını sürdürüyor.
Osmanlı kitap, kütüphane ve sahaflık tarihinin önde gelen araştırmacılarından biri olan İsmail E. Erünsal, uzun yıllara yayılan çalışmalarını çok sayıda kitaba taşıdı. Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik, Osmanlılarda Sahaflık ve Sahaflar, Osmanlı Kültür Tarihinin Bilinmeyenleri, Osmanlılarda Kitap Ticareti: Sahaflar ve Kitapçılar, Orta Çağ İslam Dünyasında Kitap ve Kütüphane, Yirmi İki Mürekkep Damlası, Edebiyat Tarihi Yazıları, İslâm Dünyasında Kitap, Kütüphâne ve Verrâklar ve Fatih’in Entelektüel Portresi başlıca eserleri arasında yer alıyor.
Erünsal’ın 2026’da yayımlanan Kitapların Sultanları adlı çalışması ise Osmanlı padişahlarının kurduğu kütüphanelerin yaklaşık altı asırlık hikâyesini ele alıyor.
