Cumhuriyet tarihi ve Türkiye’nin toplumsal tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Zafer Toprak’ın yıllar boyunca oluşturduğu kişisel arşiv, Beyoğlu Tünel’deki tarihi Metrohan’da araştırmacılarla buluştu.
İBB Miras tarafından restore edilen yapının ikinci katında kurulan İBB Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Merkezi, Toprak’ın 2023’teki ölümünün ardından ailesi tarafından bağışlanan arşivi bünyesinde barındırıyor.
Merkezin açılışı, Zafer Toprak’ın ailesi, akademisyenler ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi yöneticilerinin katıldığı törenle gerçekleştirildi.
40 bin 996 kitap, 49 bin 567 süreli yayın
Zafer Toprak Arşivi toplam 103 bin 649 parçadan oluşuyor. Koleksiyonda 40 bin 996 kitap ve 49 bin 567 süreli yayının yanı sıra 5 bin fotoğraf, 6 bin 868 evrak ve 595 tez bulunuyor.
Arşivde ayrıca 196 afiş, 327 kartpostal ve 110 film makarası yer alıyor. Böylece koleksiyon yalnızca Toprak’ın kişisel kitaplığını değil, farklı türlerde tarihsel belge ve görsel malzemeyi de araştırmacılara açıyor.
Çalışma odası da yeniden oluşturuldu
Merkezde Zafer Toprak’ın çalışma hayatına ait kişisel eşyaları için de özel bir bölüm hazırlandı. Tarihçinin daktiloları, çalışma masası, kitaplığı, ödülleri ve plaketleri, kendi çalışma odasının düzeni örnek alınarak oluşturulan alanda korunuyor.
İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, merkezin yalnızca bir arşiv olarak düşünülmediğini belirterek, Toprak’ın çalışma yönteminin ve bir akademisyenin yaşamı boyunca oluşturduğu entelektüel birikimin de korunmasının amaçlandığını söyledi. Polat, merkezin akademisyenlerin kişisel arşivlerinin korunması konusunda başka kurumlara da örnek olmasını hedeflediklerini ifade etti.
90 araştırmacıya çalışma alanı
Metrohan’ın ikinci katındaki araştırma merkezi 950 metrekarelik alanda faaliyet gösteriyor. Merkezde aynı anda 90 kişinin çalışabileceği alanların yanı sıra söyleşi ve toplantılar için 50 kişilik çok amaçlı salon bulunuyor.
Merkez yalnızca tarihçilere değil, farklı disiplinlerden araştırmacılara da açık olacak. İlerleyen dönemde koleksiyonun genişletilmesi, Cumhuriyet tarihi üzerine söyleşi, toplantı ve farklı akademik çalışmaların da burada gerçekleştirilmesi planlanıyor.
Zafer Toprak kimdir?
1946 yılında İstanbul’da doğan Prof. Dr. Zafer Toprak, geç Osmanlı ve Cumhuriyet tarihi üzerine çalışmalarıyla Türkiye’nin önde gelen tarihçileri arasında yer aldı. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden mezun olan Toprak, akademik yaşamının önemli bölümünü Boğaziçi Üniversitesi’nde geçirdi; Tarih Bölümü Başkanlığı ve Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Müdürlüğü görevlerinde bulundu.
Çalışmalarını özellikle II. Meşrutiyet, milli iktisat, İttihat ve Terakki, Cumhuriyet’in kuruluş yılları, kadın hareketi ve Türkiye’nin toplumsal ve ekonomik tarihi üzerine yoğunlaştırdı. Türkiye’de Milli İktisat 1908-1918, İttihad-Terakki ve Cihan Harbi ve Darwin’den Dersim’e Cumhuriyet ve Antropoloji öne çıkan eserleri arasında yer aldı.
Çok sayıda kitap ve makaleye imza atan, çalışmaları çeşitli ödüllere değer görülen Zafer Toprak, 3 Haziran 2023’te hayatını kaybetti. Metrohan’da araştırmacılara açılan kişisel koleksiyonunda bugün 103 bin 649 eser bulunuyor.
