VakıfBank Kültür Yayınları, Amerikalı tarihçi James Turner’ın “Filoloji” adlı çalışmasını Türkçede yayımladı. Erkin Çam’ın çevirdiği 616 sayfalık kitap, modern beşerî bilimlerin ortaya çıkışını alışılmış disiplin sınırlarının dışından ele alıyor.
Turner, bugün üniversitelerde birbirinden bağımsız bölümlere ayrılmış edebiyat, dilbilim, tarih, sanat tarihi ve antropoloji gibi alanların geçmişte çok daha geniş bir çalışma sahasının parçaları olduğunu savunuyor: filoloji.
Özgün adı Philology: The Forgotten Origins of the Modern Humanities olan çalışma ilk kez 2014’te Princeton University Press tarafından yayımlandı.
Antik Yunan’dan modern üniversiteye
Kitabın tarihsel yolculuğu Antik Yunan’a kadar uzanıyor. Turner; metinlerin okunması, karşılaştırılması, yorumlanması ve dillerin incelenmesi etrafında gelişen filolojik geleneğin yüzyıllar boyunca nasıl geniş bir entelektüel çalışma alanına dönüştüğünü araştırıyor.
Antik İskenderiye’deki metin çalışmalarından Orta Çağ’a, Rönesans ve Reform’dan Aydınlanma’ya uzanan anlatı, özellikle 19. yüzyılda önemli bir kırılma noktasına ulaşıyor.
Modern üniversitenin gelişmesiyle birlikte akademik uzmanlık alanları belirginleşirken, filolojinin kapsadığı çalışma alanları da birbirinden ayrılmaya başlıyor. Dilbilim, edebiyat araştırmaları, tarih, antropoloji ve sanat tarihi giderek bağımsız disiplinlere dönüşüyor. Turner’a göre modern beşerî bilimlerin ortaya çıkışı aynı zamanda filolojinin parçalanmasının da tarihi.
Filoloji nasıl unutuldu?
Turner’ın kitabının merkezindeki meselelerden biri de bu dönüşüm. Yüzyıllar boyunca dil, metin, tarih ve kültür üzerine yapılan araştırmaları aynı çatı altında buluşturan filoloji, modern akademik uzmanlaşmayla birlikte giderek daha dar bir çalışma alanıyla özdeşleşti.
Kitap böylece yalnızca filolojinin tarihini anlatmıyor; bugünkü üniversite sisteminin ve akademik disiplinlerin nasıl oluştuğunu da sorguluyor.
Turner, günümüzde birbirinden uzak görünen beşerî bilim alanlarının geçmişte paylaştığı yöntemlere ve düşünme biçimlerine dikkat çekerek disiplinler arasındaki sınırların sanıldığı kadar eski olmadığını gösteriyor. Princeton University Press de kitabı, Batı’daki beşerî öğrenimin birbirine bağlı tarihini ele alan kapsamlı bir çalışma olarak tanımlıyor.
Ödüllü çalışma Türkçede
“Filoloji”, yayımlandıktan sonra akademik dünyada da dikkat çekti. Kitap, Phi Beta Kappa tarafından verilen 2015 Christian Gauss Ödülü’ne değer görüldü; ayrıca dil ve dilbilim alanındaki PROSE Ödülleri’nde mansiyon aldı.
Notre Dame Üniversitesi’nde uzun yıllar beşerî bilimler ve tarih alanlarında çalışan James Turner’ın araştırmaları özellikle Amerikan ve modern Britanya entelektüel tarihi, akademik bilginin gelişimi ve modern disiplinlerin ortaya çıkışı üzerinde yoğunlaşıyor.
Türkçede VakıfBank Kültür Yayınları etiketiyle çıkan kitabın çevirisini Erkin Çam üstleniyor.
